Ramazan ayında sıkça dile getirilen fidye ve fitre, yardımlaşmayı artırmayı ve herkesin bayram sevincine ortak olmasını amaçlayan ibadetlerdir. Her iki terim farklı anlam taşır ancak toplumda aynı kavrammış gibi algılanabilir.
Fidye, oruç tutamayan ya da oruç ibadetini yerine getiremeyen bir Müslümanın, bu eksikliği telafi etmek için verdiği bedeldir. Bir kişiyi bir gün doyuracak yiyecek ya da bunun parasal karşılığı fidye miktarını oluşturur. Maddi imkânı olanlar bu miktarı artırabilir.
Fitre ise Ramazan ayı sonunda, dinen zengin sayılan Müslümanların vermesi gereken vacip bir sadakadır. Bu ibadet, insan olarak yaratılmanın ve Ramazan Bayramı’na ulaşmanın şükrüdür. Fitrenin vacip olduğu Hz. Peygamber’in sünnetiyle sabittir ve amacı toplumdaki paylaşımı güçlendirmektir.
Fitre, farz değil vacip bir ibadettir. Hz. Peygamber, kadın-erkek, büyük-küçük her Müslüman için fitre verilmesi gerektiğini bildirmiştir. Kişi kendi fitresinin yanı sıra küçük çocuklarının fitresini de vermekle yükümlüdür. Bu uygulama hem bireysel hem de toplumsal sorumluluğu yansıtır.
Fitre, yalnızca fakir ve muhtaç kimselere verilir. Ancak bazı kişiler fitre alamaz. Bu kişiler şunlardır:
– Dinen zengin sayılanlar
– Anne, baba, dede, nine gibi usûl akrabalar
– Çocuk ve torun gibi fürû akrabalar
– Eş
Fitre, bir kişiye tamamı verilebileceği gibi birden fazla kişiye de paylaştırılabilir. Ancak verilen miktar, kişiye düşen bir fitreden az olmamalıdır.
Fidye ve fitre hesaplamasında ölçü aynıdır. Her biri, bir kişiyi bir gün doyuracak temel gıda miktarı veya bunun parasal değeri üzerinden belirlenir. İmkanı olan Müslümanlar daha fazla miktarda verebilir. Bu uygulama, fakirlerin bayram sevincine katılabilmesini ve toplumsal dengeyi sağlamayı hedefler.
Fitrenin vakti mezheplere göre değişse de genel esaslar benzerdir. Fitre vermenin vacip olduğu zaman Ramazan Bayramı’nın birinci günüdür. Bayramdan önce verilmesi daha faziletlidir ve mümkünse bayram namazından önce fitre verilmelidir. Bayram gününden sonraya bırakmak ise mekruh kabul edilir.
Şâfiî mezhebine göre, meşru bir gerekçe olmadıkça fitreyi bayramın birinci gününden sonraya bırakmak caiz değildir. Ramazan’ın ilk günlerinden itibaren fitre verilmesi mümkündür ve uygun görülür.
Yorum Yap