29 Ekim 1923’te Cumhuriyet Nasıl İlan Edildi? 2026’da 103. Yıl, 364 Sayılı Kanun ve Tarihçe

Türkiye’de Cumhuriyet, 29 Ekim 1923 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisinin 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu’nda yaptığı değişiklikle ilan edildi. 364 sayılı kanun, devletin yönetim biçimini açık biçimde Cumhuriyet olarak tanımladı. Aynı gün Gazi Mustafa Kemal Paşa, TBMM tarafından ilk Cumhurbaşkanı seçildi. 29 Ekim 2026, Cumhuriyet’in ilanının 103. yıl dönümüdür. Bu tarihin anlamını doğru kavramak için 1921 Anayasası, 1922’de saltanatın kaldırılması ve Ekim 1923’te yaşanan hükümet oluşturma sorunu birlikte değerlendirilmelidir.

29 Ekim 1923’te ne oldu?

TBMM, 29 Ekim 1923’te Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu’nun bazı maddelerini değiştiren 364 sayılı kanunu kabul etti. Değişiklikle 1921 Anayasası’nın birinci maddesine devletin hükümet şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmü eklendi. Bu adım, o döneme kadar kullanılan Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti sisteminde devlet başkanlığı ve hükümetin kurulma usulü bakımından da yeni düzenlemeler getirdi.

Millî Eğitim Bakanlığının Atatürk kronolojisi, 29 Ekim 1923’te anayasa değişikliğiyle Cumhuriyet’in ilan edildiğini ve Mustafa Kemal Paşa’nın Meclisteki gizli oylamada oy birliğiyle Cumhurbaşkanı seçildiğini kaydediyor. TBMM’nin yayımladığı tarihî kaynaklarda bu cumhurbaşkanlığı seçiminde oylamaya katılan 158 milletvekilinin oyunu aldığı belirtiliyor. Bu sayı, Cumhuriyet’in ilanına ilişkin kanun oylaması ile ilk Cumhurbaşkanı seçiminin birbirinden ayrılması gerektiğini gösteren önemli bir ayrıntıdır.

Cumhuriyet neden 29 Ekim’de ilan edildi?

1923 sonbaharında yürürlükteki hükümet kurma usulünde, icra vekillerinin Meclis tarafından tek tek seçilmesi esas alınıyordu. Ekim sonunda hükümet kurma sorunları yaşandı. 27 Ekim 1923’te Fethi (Okyar) Bey Hükümeti istifa etti. Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa tarafından hazırlanan anayasa değişikliği önerisi, hükümetin kuruluşunu daha belirgin kurallara bağlamayı ve devletin yönetim biçimini Cumhuriyet olarak adlandırmayı hedefliyordu.

Atatürk Araştırma Merkezi ve TBMM’nin yayımladığı tarih çalışmalarına göre, 28 Ekim gecesi hazırlıkların ardından 29 Ekim’de Mecliste görüşmeler yapıldı. Teklif önce siyasi grup görüşmeleri çerçevesinde ele alındı; ardından Mecliste anayasa değişikliği kabul edildi.

1921 Anayasası’nda ne değişti?

20 Ocak 1921’de kabul edilen 85 sayılı Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ilkesini benimsemişti. 29 Ekim 1923’te yapılan düzenleme ise bu metne Cumhuriyet yönetimini açıkça ifade eden hükmü ekledi ve devlet başkanı ile hükümetin kuruluşuna ilişkin hükümleri yeniden düzenledi.

Konu	29 Ekim öncesi	29 Ekim 1923 değişikliği
Devletin yönetim biçiminin adı	1921 metninde “Cumhuriyet” hükmü açıkça yer almıyordu.	Devletin hükümet şeklinin Cumhuriyet olduğu belirtildi.
Devlet başkanlığı	TBMM Başkanlığının devlet başkanlığıyla ilişkili görevleri bulunuyordu.	Cumhurbaşkanlığı makamı tanımlandı.
Hükümetin kurulması	İcra vekilleri Meclisten tek tek seçiliyordu.	Başvekilin Cumhurbaşkanınca seçilmesi ve hükümetin Meclis onayına sunulması öngörüldü.

Bu anayasa değişikliği, 20 Nisan 1924’te kabul edilen yeni Anayasa ile aynı belge değildir. Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te 1921 Anayasası’nın değiştirilmesi yoluyla ilan edildi; yeni 1924 Anayasası daha sonra kabul edildi.

29 Ekim 1923’e giden yol: Tarih sırasıyla önemli olaylar

Tarih	Olay
23 Nisan 1920	Türkiye Büyük Millet Meclisi Ankara’da açıldı.
20 Ocak 1921	1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu kabul edildi.
1 Kasım 1922	Saltanat kaldırıldı.
24 Temmuz 1923	Lozan Barış Antlaşması imzalandı.
13 Ekim 1923	Ankara hükümet merkezi/başkent olarak belirlendi.
27 Ekim 1923	Fethi Bey Hükümeti istifa etti.
28 Ekim 1923	Cumhuriyet’i açıkça düzenleyecek anayasa değişikliği hazırlıkları yapıldı.
29 Ekim 1923	364 sayılı değişiklikle Cumhuriyet ilan edildi; Mustafa Kemal Paşa Cumhurbaşkanı seçildi.
30 Ekim 1923	İsmet Paşa başkanlığında yeni hükümet kuruldu.
20 Nisan 1924	1924 Anayasası kabul edildi.

Bu tarihlerin bir kısmı Millî Eğitim Bakanlığı Atatürk Kronolojisi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı 1923 kronolojisi üzerinden kontrol edilebilir.

İlk Cumhurbaşkanı kim seçildi?

29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilan edilmesinin ardından Mecliste yapılan seçimle Gazi Mustafa Kemal Paşa Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı oldu. Atatürk Araştırma Merkezi ve TBMM tarih kaynaklarında 158 milletvekilinin katıldığı cumhurbaşkanı seçiminin oy birliğiyle sonuçlandığı aktarılıyor. Cumhurbaşkanının seçilmesiyle yeni hükümetin kurulmasının önü açıldı; 30 Ekim’de İsmet Paşa başkanlığındaki hükümet göreve başladı.

Cumhuriyet’in ilanı ile saltanatın kaldırılması aynı gün mü gerçekleşti?

Hayır. Saltanat, Cumhuriyet’in ilanından yaklaşık bir yıl önce, 1 Kasım 1922’de kaldırıldı. Cumhuriyet’in ilanı ise 29 Ekim 1923’te gerçekleşti. Bu iki tarih farklı hukuki ve siyasi adımları ifade eder. Halifeliğin kaldırılması da 29 Ekim’de değil, 3 Mart 1924’te kabul edilen düzenlemelerle gerçekleşti.

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı 2026’da ne zaman başlıyor?

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı Türkiye’nin ulusal bayramıdır. Resmî bayram törenleri hakkındaki düzenlemeye göre kutlamalar 28 Ekim saat 13.00’te başlar ve 29 Ekim saat 24.00’te sona erer. 2026, 1923’ten bu yana geçen 103. yılın kutlandığı yıldır. Resmî tatil ve kurumların çalışma düzeni için güncel mevzuat, kamu kurumlarının duyuruları ve 2026 resmî tatil takvimi birlikte kontrol edilmelidir.

29 Ekim’in tarihsel önemi nedir?

29 Ekim kararı, bir yönetim biçiminin adlandırılması ve devlet başkanlığı ile hükümetin kuruluş usulünün anayasal düzeyde belirlenmesi bakımından dönüm noktasıdır. Bu süreç, daha önce egemenlik ilkesini TBMM merkezinde tanımlayan 1921 Anayasası, saltanatın kaldırılması ve Kurtuluş Savaşı sonrasındaki devlet yapılanmasıyla bağlantılıdır. Ancak Cumhuriyet’in ilanını, sonraki yıllarda yapılan bütün anayasal ve toplumsal değişimlerin aynı gün tamamlandığı şeklinde yorumlamak doğru değildir. Her düzenlemenin kendi tarihi ve hukuki dayanağı vardır.

Sık sorulan sorular

29 Ekim 1923 hangi kanunla Cumhuriyet ilan edildi?

1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu’nu değiştiren 364 sayılı kanunla Cumhuriyet ilan edildi.

2026 Cumhuriyet’in kaçıncı yılı?

29 Ekim 2026, Cumhuriyet’in ilanının 103. yıl dönümüdür.

İlk Cumhurbaşkanı kaç oy aldı?

TBMM ve MEB tarih kaynakları, Mustafa Kemal Paşa’nın Cumhurbaşkanı seçildiğini; ilgili Meclis kaydında seçime katılan 158 milletvekilinin oybirliğiyle bu seçimi gerçekleştirdiğini aktarır.

29 Ekim 1923’te yeni Anayasa mı yapıldı?

Hayır. 1921 Anayasası değiştirildi. 1924 Anayasası 20 Nisan 1924 tarihinde kabul edildi.

Ankara ne zaman başkent oldu?

Ankara, Cumhuriyet’in ilanından önce 13 Ekim 1923 tarihinde hükümet merkezi olarak belirlendi.

Resmî tarih kaynakları ve ilgili okumalar

Bu yazı TBMM Anayasa Tarihi, Atatürk Araştırma Merkezi – 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu, MEB Atatürk Kronolojisi ve Ulusal ve Resmî Bayramlarda Yapılacak Törenler Yönetmeliği kaynaklarından derlenmiştir. Ankara’daki tarihî yapıları incelemek için Ankara’da görülecek tarihî ve kültürel yerler rehberimize de bakabilirsiniz.

Kaynak kontrol tarihi: 25 Ekim 2026. Kapak görseli bir tarih müzesini çağrıştıran temsili kurgudur; 1923 yılına ait gerçek Meclis fotoğrafı veya özgün arşiv belgesi değildir.