Şanzıman ısındığında neden arıza verir?

Şanzımanın aşırı ısınması, çeşitli mekanik ve kimyasal sorunlara yol açarak arızalanmasına neden olabilir. Bu durumun temel nedenleri şunlardır:

1. Yağlayıcı (Şanzıman Sıvısı) Bozulması

Şanzıman yağı, hem sürtünmeyi azaltmak hem de sistemin soğutulmasına yardımcı olmak için hayati öneme sahiptir. Isı arttıkça:

• Viskozite Kaybı: Yağ incelir ve yeterli kayganlığı sağlayamaz. Bu, metal parçaların doğrudan birbirine sürtünmesine ve aşınmasına yol açar.
• Oksidasyon: Yüksek sıcaklıklar yağın kimyasal yapısını bozar (oksitlenir). Oksitlenmiş yağ, tortu ve vernik oluşturarak valf gövdelerini, filtreleri ve hidrolik kanalları tıkar.
• Buharlaşma: Yağın içindeki katkı maddeleri buharlaşabilir, bu da yağın koruyucu özelliklerini azaltır.

2. Mekanik Bileşenlerin Genleşmesi ve Hasarı

Sıcaklık arttığında metal parçalar genleşir. Şanzıman, çok hassas toleranslarla tasarlanmıştır:

• Dişli ve Rulman Aşınması: Yetersiz yağlama ve genleşme nedeniyle dişliler arasındaki temas yüzeyleri zarar görür. Rulmanlar aşırı yüke maruz kalarak erken aşınır veya kilitlenir.
• Debriyaj Plakası Sorunları (Otomatik Şanzımanlarda): Isı, debriyaj plakalarının yüzeylerini kurutur ve sertleştirir. Bu durum, kavramanın kaymasına (sürtünmenin artmasına) veya tamamen kilitlenmesine neden olur.
• Sızdırmazlık Elemanlarının Bozulması: Keçeler ve O-ringler (kauçuk veya sentetik malzemeler) yüksek sıcaklıklara dayanamaz. Yumuşar, şekil değiştirir veya sertleşip çatlar, bu da hidrolik basıncın kaçmasına ve şanzımanın vites geçişlerini düzgün yapamamasına yol açar.

3. Hidrolik Basınç Kaybı

Modern otomatik şanzımanlar, vites geçişlerini kontrol etmek için hidrolik basınca güvenir:

• Valf Gövdesi Sorunları: Isınan yağ, valf gövdesindeki kanallarda biriken tortu veya kir nedeniyle valflerin doğru pozisyonda kalmasını engelleyebilir. Valfler sıkışırsa, yağ doğru yere yönlendirilemez ve vites geçişleri gecikir veya hiç gerçekleşmez.
• Pompa Verimliliğinin Düşmesi: Aşırı ısınma, yağ pompasının verimliliğini düşürebilir veya pompanın kendisinin aşırı ısınarak hasar görmesine neden olabilir.

4. Soğutma Sisteminin Yetersiz Kalması

Şanzımanın aşırı ısınmasının nedeni genellikle şanzımanın kendisi değil, soğutma sistemindeki bir arızadır:

• Radyatör/Soğutucu Hatları Tıkanıklığı: Motor soğutma sistemine entegre olan şanzıman yağı soğutucusu tıkandığında veya radyatörde yeterli soğutma sağlanamadığında, şanzıman yağı sıcak kalır.
• Aşırı Yüklenme: Sürekli yüksek hızda sürüş, ağır yük çekme veya yokuş çıkma gibi durumlar şanzımanın normal kapasitesinin üzerinde çalışmasına neden olur ve soğutma sistemi bu ısıyı yönetemez hale gelir.

Özetle, şanzıman ısındığında, yağlama yeteneği azalır, metal bileşenler genleşir ve hidrolik kontrol mekanizmaları bozulur. Bu faktörlerin birleşimi, şanzımanın tamamen kilitlenmesine veya kalıcı hasar görmesine yol açar.