Eksper Raporu Tamamlanmadan Tahkime Başvurulabilir mi? Danıştay’dan SEDDK Sirkülerine Yürütmeyi Durdurma Kararı

Danıştay 13. Dairesi, 29 Eylül 2026 tarihinde oybirliğiyle verdiği kararla (E. 2026/4991), Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (SEDDK) 2026/02 sayılı Kurum Sirküleri’nin yürütmesini durdurdu. Söz konusu Sirküler, kasko ve zorunlu trafik sigortası kapsamındaki maddi hasar dosyalarında, eksper raporu tamamlanmadığı sürece Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulmasının önünü fiilen kapatıyordu.

Karar yalnızca sigorta sektörünü değil, trafik kazası sonrası aracı hasar gören ve tazminatını bekleyen herkesi doğrudan ilgilendiriyor. Bunun yanı sıra karar, idarenin düzenleme yetkisinin kanunla çizilen sınırlar içinde kalması gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor. Peki Sirküler ve hakkında verilen Yürütmenin Durdurulması kararı neler içeriyordu?

Sirküler Neyi Düzenliyordu?

SEDDK, 05.08.2026 tarihli ve 1862 sayılı Kurul kararıyla kabul ettiği 2026/02 sayılı Sirküler ile kasko ve trafik sigortası kapsamında ekspertiz süreci tamamlanmamış maddi zararlar için Sigorta Tahkim Komisyonu’na yapılacak başvurulara ilişkin bir “açıklama” getirmişti. Buna göre sigorta şirketi, mevzuattaki süre içinde eksper atadığını ve raporun kendisine yüklenemeyecek nedenlerle tamamlanamadığını Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) sistemleri üzerinden belgelediğinde, talebin olumsuz sonuçlandığı ya da taraflar arasında bir uyuşmazlık bulunduğu kabul edilmeyecekti.

Bu düzenlemenin önemi, tahkime başvurunun temel ön koşulunun bir “uyuşmazlığın” varlığı olmasından kaynaklanıyor. Yani sirküler, uyuşmazlığın doğup doğmadığını ekspertiz sürecinin tamamlanmasına bağlıyordu. Uygulamada bu, zarar görenin kanunda öngörülen süreyi beklemiş olsa bile eksper raporu çıkana kadar tahkime gidememesi anlamına geliyordu. Bekleme süresinin ne kadar süreceği ise tamamen ekspertiz sürecinin seyrine bırakılmış oluyordu.

Danıştay’ın Değerlendirmesi

Danıştay, verdiği kararın gerekçesi dört temel nokta üzerine kurulu.

Kanun, tahkime başvuru şartlarını açıkça belirlemiştir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesinin 13. fıkrasına göre zarar görenin sigorta şirketine gerekli başvuruyu yapması ve talebinin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlanması tahkime başvuru için yeterlidir; şirketin 15 iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de aynı sonucu doğurur. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesi ise aynı kuralı 15 günlük süreyle düzenler. Danıştay’a göre bu hükümler emredici niteliktedir ve kanun koyucu bu şartları tahkim için “gerekli ve yeterli” görmüştür. Başka bir ifadeyle, bu şartlar gerçekleştiğinde tahkime başvuru hakkı başka hiçbir koşula bağlı olmaksızın doğar.

Sirküler bir açıklama değil, yeni bir kuraldır. Daire’ye göre ekspertiz tamamlanmadıkça uyuşmazlığın doğmadığının kabul edilmesi, kanunda öngörülmeyen bir bekleme süresi yaratıyor. Bu da hak arama hürriyetine kanunla getirilmiş sınırlamanın idari bir düzenlemeyle genişletilmesi anlamına geliyor. Dolayısıyla SEDDK’nın “yalnızca belirsizliği giderdik” savunması kabul görmedi.

Anayasa Mahkemesi’nin ölçüsü hatırlatıldı. Anayasa Mahkemesi, 17.07.2020 tarihli ve E. 2019/40, K. 2020/40 sayılı kararında sigorta şirketine ön başvuru zorunluluğunun mahkemeye erişim hakkını sınırladığını kabul etmişti. Ancak Mahkeme, 15 günlük cevap süresinin hak sahibi için makul bir güvence oluşturduğunu ve bu nedenle sınırlamanın ölçülü olduğunu belirtmişti. Danıştay’ın bu karara yaptığı atıf, ön başvuru zorunluluğunu meşru kılan unsurun tam da bu kısa ve belirli süre olduğunu gösteriyor. Sirküler ise bu süreyi, sonu belli olmayan bir bekleme dönemine dönüştürüyordu.

Düzenleme yetkisi kanunun sınırını aşamaz. Danıştay, SEDDK’nın 47 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 7. ve 18. maddeleri uyarınca sigortacılık alanında düzenleme yapma yetkisi bulunduğunu kabul etti. Bununla birlikte bu genel yetkinin, kanun koyucunun açıkça çizdiği sınırı aşacak veya açık kanun hükümlerine aykırı sonuç doğuracak şekilde kullanılamayacağını vurguladı.

Kararın Zarar Görenler Bakımından Sonuçları

Yürütmesi durdurulan bir düzenleyici işlem, karar kaldırılmadıkça uygulanamaz. Bu nedenle kasko ve trafik sigortasına dayalı maddi hasar ve araç değer kaybı taleplerinde, tahkime başvurunun ölçüsü yeniden yalnızca kanundaki şartlardır.

Bu çerçevede zarar görenlerin özellikle şu hususlara dikkat etmesi önem taşıyor:

1. Sigorta şirketine yapılacak başvuru yazılı olmalı, talebi destekleyen belgeler başvuruya eklenmeli ve başvuru tarihi belgelenmelidir.
2. Kanuni süre dolduğu halde yazılı cevap verilmemişse veya verilen cevap talebi karşılamıyorsa, eksper raporunun tamamlanması beklenmeksizin Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir.
3. “Ekspertiz süreci devam ediyor” şeklindeki bir yanıt, tek başına tahkime başvurunun önünde engel olarak ileri sürülemez.
4. Sirkülerin uygulandığı dönemde bu gerekçeyle başvurusu sonuçsuz kalanların, dosyalarını yeniden değerlendirmesinde fayda bulunmaktadır.

Öte yandan karar, şeklen yapılan başvuruları meşru hâle getiren bir sonuç doğurmaz. Kanun, sigorta şirketine “gerekli başvuruların” yapılmış olmasını aramaktadır; eksik belgeyle yapılan bir başvuru, sürenin işlemeye başlayıp başlamadığı konusunda tartışmaya yol açabilir.

Ayrıca uyuşmazlık tahkime taşındığında zararın kapsamı ve miktarı, gerektiğinde Komisyon nezdinde yaptırılan bilirkişi incelemesiyle de belirlenebilmektedir. Bu nedenle eksper incelemesinin önemi ortadan kalkmış değildir; yalnızca tahkime erişimin ön şartı olmaktan çıkmıştır.

Karar Kesinleşti mi?

Yürütmenin durdurulması, dava devam ederken verilen geçici nitelikte bir ara karardır. Sirkülerin iptali istemiyle açılan asıl dava sürmekte olup nihai karar iptal ya da ret yönünde olabilir. Ayrıca karara karşı, tebliğini izleyen günden itibaren 7 gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na itiraz yolu açıktır.

Bununla birlikte yürütmeyi durdurma kararı kaldırılmadığı sürece Sirküler uygulanamaz ve tahkim yolu kanunda öngörüldüğü şekilde açık kalır. İtiraz sürecinin ve davanın seyrinin takip edilmesi gerekiyor.

Danıştay’ın kararı, idari düzenlemelerin kanunun tanıdığı hak arama yollarını daraltamayacağını açık bir şekilde ortaya koyuyor. SEDDK’nın dile getirdiği şeklen yapılan başvurular ve artan maliyetler gibi sorunlar, sektör açısından gerçek kaygılar olabilir. Ancak bu sorunların çözümü, kanunda yer almayan bir şartın idari düzenlemeyle getirilmesinde değil, kanun koyucunun çizdiği çerçeve içinde aranmalıdır.

Zarar görenler açısından ise mesaj açık: Sigorta şirketine usulüne uygun başvuru yapıldıysa ve kanuni süre dolduysa, Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru yolu eksper raporunun tamamlanması beklenmeksizin açıktır.