Paranoyanın belirtileri, türleri ve şizofreniden farkı

Paranoya, mantıklı tartışmayla değiştirilemeyen yanlış inançlarla seyreden bir durumdur. Bu inançlar çoğunlukla takip edilme, zarar görme, tehdit edilme, aldatılma ya da dini ve büyüklük içerikli düşünceler şeklinde ortaya çıkabilir.

Paranoyada kişi düşüncelerinin gerçek olduğuna kesin olarak inanır ve bunları destekleyen kanıtlar topladığını düşünür. Diğer yaşam alanlarında ise işlevselliğini koruyabilir; işini sürdürebilir, aile sorumluluklarını yerine getirebilir ve sosyal ilişkilerini devam ettirebilir.

Şizofrenide de hezeyan görülebilir; ancak paranoyada kişi daha tutarlı görünmeye çalışır ve inancını desteklemek için kanıt arar. Bu yönüyle iki durum birbirinden ayrılır.

Paranoya ile paranoid kişilik aynı değildir. Paranoyada belirli bir konuda gerçek dışı ama sarsılmaz bir inanç vardır. Paranoid kişilikte ise yaşamın birçok alanına yayılan sürekli kuşkuculuk ve güvensizlik öne çıkar.

Paranoyaya yatkınlığı artırabilecek etkenler arasında aşırı bilgiye maruz kalma, yoğun araştırma eğilimi ve madde kullanımı yer alabilir. Esrar, metamfetamin, kokain ve uzun süreli alkol kullanımı risk oluşturabilir.

Tedavi mümkündür; ancak en büyük güçlük, kişinin hasta olduğunu kabul etmemesidir. Bu nedenle tedaviye ikna süreci zor olabilir.