Son İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi Kimdir?
Muhammed Rıza Pehlevi 26 Ekim 1919 tarihinde Tahran’da doğdu, 27 Temmuz 1980’de Kahire’de hayatını kaybetti. Pehlevi Hanedanı’nın ikinci ve son hükümdarı olarak 1941-1979 yılları arasında İran’ı yönetti. Babası Rıza Şah’ın sürgüne gönderilmesinin ardından tahta çıkan Pehlevi, ülkesinde modernleşme ve Batı ile yakınlaşma hedefiyle birçok reform gerçekleştirdi.
1960’lı yıllarda başlattığı Beyaz Devrim kapsamında toprak reformu ve kadınlara oy hakkı gibi düzenlemelere öncülük etti. Ancak yönetimine yönelik artan muhalefet, otoriter uygulamalar ve istihbarat teşkilatı SAVAK’ın faaliyetleri toplumda tepki yarattı. 1979’da Ayetullah Humeyni önderliğinde gerçekleşen İran İslam Devrimi sonrasında ülkesini terk etmek zorunda kaldı.
Sürgün yıllarını Mısır, Fas, Bahamalar, Meksika ve ABD’de geçiren Pehlevi, kanser tedavisi gördü. 1980 yılında Kahire’de vefat etti ve naaşı El-Rifai Camii’ne defnedildi.
Veliaht Rıza Pehlevi Kimdir?
Veliaht Rıza Pehlevi 31 Ekim 1960’ta Tahran’da doğdu. Son İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi ve Farah Diba’nın en büyük oğludur. 1979 İslam Devrimi sırasında ABD’de pilotluk eğitimi almaktayken ailesiyle birlikte sürgünde kaldı. Güney Kaliforniya Üniversitesi’nde siyaset bilimi eğitimi tamamladı. Eşi Yasmine Etemad-Amini ile üç kızı bulunmaktadır.
Uzun yıllardır ABD’de yaşayan Pehlevi, kendisini İran’ın geleceğinde demokratik bir geçiş sürecinin temsilcisi olarak tanımlamaktadır. Laik demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü prensiplerini savunan Pehlevi, İran halkının rejim biçimiyle ilgili kararı referandumla belirlemesi gerektiğini ifade etmektedir.
2022-2023 yıllarındaki protesto döneminde muhalif kesimlerin önde gelen isimlerinden biri olarak dikkat çekti. Protestolara destek açıklamaları yaptı ve uluslararası temaslarda bulundu. 2023 yılında İsrail’e yaptığı ziyaret ve Başbakan Binyamin Netanyahu ile görüşmesi, hem destekçileri hem de muhalifleri arasında tartışmalara neden oldu.
Destekçileri tarafından İran muhalefeti içinde önemli bir figür olarak görülürken, bazı çevreler Pehlevi dönemindeki baskılar ve sürgün sonrası ülke içinde güçlü bir örgütlenme kuramaması nedeniyle eleştirilmektedir.
