Osmanlı’da sigortacılığa neden geç başlanmıştır?

Osmanlı İmparatorluğu’nda sigortacılık kavramı, Batı dünyasına göre oldukça geç gelişmiştir. Avrupa’da 14. yüzyıldan itibaren deniz ticaretiyle birlikte sigorta uygulamaları yaygınlaşırken, Osmanlı’da bu sistemin resmen benimsenmesi 19. yüzyılın sonlarına doğru gerçekleşmiştir. Bu gecikmenin birçok toplumsal, ekonomik ve dini nedeni vardır.

• Dini Hassasiyetler: İslam hukukuna göre kumar, şans ve belirsizlik (garar) unsurları içeren işlemler caiz sayılmamaktaydı. Sigortanın erken dönemlerde bu kavramlarla özdeşleştirilmesi, Osmanlı ulemasının temkinli yaklaşmasına yol açtı.
• Ekonomik Yapının Etkisi: Osmanlı ekonomisi uzun yıllar tarım temelli ve içe dönük bir yapıya sahipti. Bu durum, deniz ticareti gibi risklere dayalı ekonomik alanlarda sigortanın gelişmesini sınırladı.
• Kurumsal Eksiklik: Sigorta faaliyetleri için gerekli olan finansal kurumlar, bankacılık sistemi ve hukuki alt yapı geç oluştuğundan, sigortacılık uygulamaları uzun süre bireysel girişimlerle sınırlı kaldı.
• Batı ile Etkileşimin Geç Başlaması: 19. yüzyılın ortalarına kadar Osmanlı’nın Avrupa ile ekonomik ve teknolojik etkileşimi sınırlıydı. Bu durum, sigortacılığın bilgi ve uygulama açısından imparatorluğa geç ulaşmasına neden oldu.

Osmanlı’da sigortacılık resmen Tanzimat Dönemi ile birlikte tanınmaya başlamıştır. Özellikle yabancı sigorta şirketlerinin İstanbul ve İzmir gibi ticaret merkezlerinde şube açması, sigortanın yaygınlaşmasına öncülük etmiştir. 1870 yılında çıkarılan düzenlemeler ve daha sonra kurulan yerli sigorta şirketleriyle birlikte sigortacılık sektörü yerleşmeye başlamıştır.

Osmanlı’da sigortacılığın geç başlamasının temelinde dini hassasiyetler, ekonomik yapı, kurumsal eksiklikler ve Batı etkisinin sınırlılığı yatmaktadır. Ancak imparatorluğun son döneminde yapılan reformlarla birlikte sigortacılık, modernleşme sürecinin önemli bir parçası haline gelmiştir.