Aktüerya bilimi, belirsizlik, risk ve finansal güvenlik konularını matematiksel ve istatistiksel yöntemlerle inceleyen bir disiplindir. Bu bilimin kökenleri, insanlığın ölüm, yaşam süresi ve olasılık gibi kavramları anlamaya çalıştığı çok eski dönemlere kadar uzanır.
Aktüeryal düşüncenin temelleri, 17. yüzyılda Avrupa’da atılmıştır. Özellikle John Graunt’ın 1662 yılında Londra’daki ölüm kayıtlarını analiz ettiği çalışması, modern istatistik ve aktüerya analizinin öncülerinden biri olarak kabul edilir. Ardından Edmund Halley’in 1693 yılında oluşturduğu yaşam tablosu, sigorta ve emeklilik sistemlerinde hesaplamalara bilimsel bir temel kazandırmıştır.
18. yüzyıl itibarıyla, özellikle hayat sigortası alanında artan ihtiyaçlar, aktüerya biliminin gelişimini hızlandırmıştır. İngiltere’de kurulan ilk sigorta şirketleri, finansal riskleri ölçmek ve uzun vadeli yükümlülükleri hesaplamak için aktüerleri istihdam etmeye başlamıştır.
19. yüzyılda aktüerya bilimi bağımsız bir meslek haline gelmiştir. 1848 yılında kurulan Institute of Actuaries (İngiltere) ve 1856’da kurulan Faculty of Actuaries (İskoçya), bu alandaki profesyonel organizasyonların ilk örneklerindendir.
- Bu kuruluşlar, meslek standartlarını belirlemiş,
- Eğitim programlarını düzenlemiş,
- Aktüerlik unvanının yasal çerçevesini oluşturmuştur.
Teknolojinin, bilgisayarların ve büyük veri analizlerinin gelişmesiyle aktüerya bilimi artık yalnızca sigorta ve emeklilik sistemleriyle sınırlı kalmamaktadır.
- Finansal risk yönetimi,
- Yapay zekâ tabanlı tahmin modelleri,
- Sağlık ekonomisi ve iklim riski analizi
gibi çok geniş alanlarda uygulama bulmuştur.
Bugün aktüerya bilimi, hem finansal istikrarın korunmasında hem de uzun vadeli planlamalarda devletler ve özel kurumlar için vazgeçilmez bir bilim dalı olarak kabul edilmektedir.
